Carambole: het spel zonder gaten
Drie ballen, een tafel zonder pockets en één doel: met je speelbal beide andere ballen raken. Hier lees je hoe de spelvormen verschillen en hoe je moyenne werkt.
Carambole is biljart met drie ballen op een tafel zonder pockets. Je scoort een punt, een carambole, als je speelbal beide andere ballen raakt. De bekendste spelvormen zijn libre, bandstoten, driebanden en kader.
Tafel en ballen
Je speelt met twee speelballen, meestal wit en geel, en een rode bal. Elke speler heeft zijn eigen speelbal. In Nederland zie je twee wedstrijdformaten.
| Tafel | Speelvlak | Waar je hem ziet |
|---|---|---|
| Klein biljart | 2,30 x 1,15 m | Café, club, de meeste competities |
| Groot biljart (match) | 2,84 x 1,42 m | Driebanden, topsport, biljartcentra |
Thuis staan vaak kleinere tafels. Wil je weten of een tafel in je ruimte past, reken het dan na op hoeveel ruimte heb je nodig.
De spelvormen
Libre
De basis. Elke keer dat je speelbal beide andere ballen raakt, telt dat als carambole. Je blijft aan de beurt zolang je scoort. Libre is waar bijna iedereen begint.
Bandstoten
Je speelbal moet minstens één band raken voordat hij de tweede bal raakt. Daardoor kun je niet meer eindeloos kleine stootjes maken met de ballen dicht bij elkaar.
Driebanden
De speelbal moet minstens drie banden raken voordat hij de tweede bal raakt. Het is de meest gespeelde spelvorm op het grote biljart en de spelsoort waarin Nederland internationaal meedoet aan de top. Wie begint met driebanden, leert al snel rekenen met systemen voor de looplijnen van de bal.
Kader
Bij kader verdelen krijtlijnen de tafel in vakken. Het getal in de naam geeft de afstand van de lijnen tot de band in centimeters. Het cijfer na de schuine streep zegt in welke stoot een aanspeelbal het vak moet verlaten: bij /2 mag je met beide ballen in één vak één carambole maken, daarna moet er een bal uit. Zo voorkom je lange series in een hoek. Bekende varianten zijn 38/2 en 57/2 op het kleine biljart en 47/2 en 71/2 op het grote.
Artistiek biljart
Een reeks vastgelegde kunststoten met een moeilijkheidsgraad per stoot. Een aparte discipline, met een eigen kleine groep spelers.
Moyenne: het getal dat je clubleven bepaalt
Je moyenne is het gemiddelde aantal caramboles per beurt. Maak je 60 caramboles in 30 beurten, dan is je moyenne 2,000.
In de competitie bepaalt je moyenne hoeveel caramboles je in een partij moet maken. Een sterke speler moet er meer maken dan een beginner. Daardoor kunnen spelers van heel verschillend niveau eerlijk tegen elkaar spelen. Je club of district houdt je moyenne per seizoen bij.
Spelregels
De officiële regels voor wedstrijden komen van de KNBB. Daarin staan ook de fouten, zoals een bal die van tafel springt, een stoot met beide voeten van de grond of een speelbal die je met iets anders dan de pomerans raakt.
Alles over carambole
Bronnen: KNBB, reglementen carambole. Laatst gecontroleerd september 2026.