Bij driebanden moet je speelbal minstens drie keer een band raken voordat hij de tweede bal raakt. Het wordt meestal gespeeld op het grote biljart van 2,84 x 1,42 m. Omdat bijna elke stoot een lange, berekende route over de tafel is, geldt driebanden als de moeilijkste en meest prestigieuze carambolediscipline.
De regels
De basis is gelijk aan elke carambolevorm: je speelbal moet beide andere ballen raken. Bij driebanden komt daar de bandvoorwaarde bij.
- Vóór het raken van de tweede bal heeft je speelbal minstens drie bandcontacten gemaakt.
- De banden mogen vóór of na de eerste bal komen, of verdeeld: bijvoorbeeld één band, dan de eerste bal, dan nog twee banden.
- Het gaat om bandcontacten. Dezelfde band twee keer raken telt als twee.
- Meer dan drie banden mag.
- Lukt het niet, dan is je beurt voorbij. Een carambole levert één punt op en je speelt door.
Een partij gaat tot een afgesproken aantal caramboles, soms met een maximum aantal beurten. Voor de algemene fouten, zoals een bal van tafel of dubbel raken, zie spelregels carambole.
Waarom het de koningsdiscipline is
Bij libre en kader draait veel om de ballen bij elkaar houden en kleine, beheerste stoten. Bij driebanden gaat dat nauwelijks. Bijna elke carambole vraagt een route over een groot deel van de tafel. Dat maakt het op meerdere manieren zwaar:
- Precisie over lange afstand. Een kleine afwijking bij het aanspelen wordt na drie banden een grote afwijking.
- Effect en snelheid. Zijeffect verandert de hoek waarmee de bal van de band komt. Snelheid bepaalt hoe ver hij loopt en hoe de band reageert.
- Keuze van de route. Voor bijna elke positie zijn meerdere oplossingen. Het kiezen van de beste is een vaardigheid op zich.
- Positie voor de volgende stoot. Topspelers denken ook bij driebanden na over waar de ballen blijven liggen, al is dat veel lastiger dan in libre.
Het gevolg zie je in de cijfers. Een moyenne van ruim boven de één in driebanden is al sterk. In libre haalt een geoefende clubspeler vele malen hogere moyennes. Driebanden is ook de spelvorm met de grootste internationale topsport binnen carambole.
Diamanten en systemen
Op de rand van elke caramboletafel zitten markeringen, de diamanten of ruiten. Ze verdelen de banden in gelijke stukken. Driebandenspelers gebruiken ze als meetlat.
Een systeem is een rekenmethode die de diamanten koppelt aan de looplijn van de bal. In algemene termen werkt het zo:
- Je leest af bij welke diamant je speelbal vertrekt.
- Je bepaalt bij welke diamant de bal na drie banden moet aankomen om de tweede bal te raken.
- Met de rekenregel van het systeem bereken je op welke diamant van de eerste band je moet richten.
Het bekendste is het diamantsysteem, maar er bestaan veel varianten voor verschillende soorten stoten. Elk systeem gaat uit van een bepaalde snelheid en een bepaalde hoeveelheid effect. De uitkomst is een startpunt: spelers corrigeren daarna op gevoel voor het laken, de banden en de ballen van die tafel. De uitgewerkte getallen en correcties per systeem kun je het best leren van een trainer of uit een goed lesboek. Een begin met het rekenen over de band vind je bij bandstoten berekenen.
Beginnen met driebanden
| Stap | Waarom |
|---|---|
| Eerst libre en bandstoten | Je leert stoten, effect en hoeken op een eenvoudiger manier. |
| Oefen standaardstoten | Veel posities komen steeds terug. Wie die kent, hoeft minder te rekenen. |
| Leer één systeem goed | Beter één systeem dat je begrijpt dan vijf die je half kent. |
| Speel op een groot biljart | Het echte spel speel je op de match-tafel. Een biljartcentrum of club heeft er vaak een. |
Driebanden kun je ook op een klein biljart spelen, maar de verhoudingen en looplijnen zijn anders. In de competitie van de KNBB wordt driebanden zowel op klein als op groot biljart gespeeld.
Bronnen: KNBB, reglementen carambole. Laatst gecontroleerd september 2026.