Bij libre scoor je een carambole als je speelbal beide andere ballen raakt, op welke manier dan ook. Je blijft aan de beurt zolang je scoort. Het is de meest gespeelde spelvorm op het kleine biljart en de gebruikelijke instap voor beginners.
Hoe libre werkt
Je speelt met drie ballen: je eigen speelbal (wit of geel), de speelbal van je tegenstander en de rode bal. Je stoot alleen je eigen bal aan. Raakt die daarna zowel de rode bal als de bal van je tegenstander, dan heb je een carambole. De volgorde maakt niet uit en banden zijn niet nodig.
- Carambole gemaakt: één punt en je stoot opnieuw.
- Geen carambole of een fout: de beurt gaat naar je tegenstander.
- Een partij gaat tot een afgesproken aantal caramboles. In de competitie hangt dat aantal af van je moyenne.
Een reeks caramboles in één beurt heet een serie. Het aantal beurten wordt bijgehouden, omdat je daarmee je moyenne berekent.
Beginnen met libre
Libre is geschikt om te beginnen omdat je je volledig kunt richten op de basis: een rustige stand, een rechte stoot en het raken van de bal op de plek die je bedoelt. Een paar aandachtspunten voor de eerste weken:
- Stoot zacht. De meeste beginners stoten te hard. Een zachte stoot houdt de ballen bij elkaar en maakt de volgende carambole makkelijker.
- Kies de juiste eerste bal. Denk vóór elke stoot na welke bal je het eerst raakt. Vaak is de bal die het dichtst bij je speelbal ligt de beste keuze, maar niet altijd.
- Leer volgen en trekken. Met een stoot boven het midden loopt je bal na het raken door, met een stoot onder het midden komt hij terug. Die twee stoten los je in libre heel vaak mee op.
- Kijk waar de ballen eindigen. Een carambole is pas echt goed als de volgende ook te maken is.
Series maken
Het verschil tussen een beginner en een gevorderde libre-speler zit niet in moeilijke stoten, maar in het vermijden ervan. Goede spelers houden de drie ballen dicht bij elkaar, zodat elke volgende carambole een kleine, beheerste stoot is.
De ballen verzamelen
Liggen de ballen verspreid, dan probeer je ze met de carambole bij elkaar te brengen. Dat lukt door de eerste bal zo te raken dat hij richting de tweede loopt, en je speelbal met weinig snelheid te laten aankomen.
Spelen langs de band
Liggen de ballen samen langs een band, dan kun je ze met kleine stootjes langs die band meenemen. Dat is een van de bekendste manieren om lange series te maken. Juist omdat dit in libre zo effectief kan zijn, zijn er andere spelvormen bedacht die dat beperken, zoals kader en bandstoten.
Rustig blijven
Een serie gaat meestal niet mis op de moeilijke stoot, maar op de makkelijke die je te snel neemt. Neem voor elke stoot dezelfde tijd.
Libre op klein en groot biljart
Libre kun je op elke caramboletafel spelen, maar in Nederland is het vooral de spelvorm van het kleine biljart.
| Klein biljart | Groot biljart (match) | |
|---|---|---|
| Speelvlak | 2,30 x 1,15 m | 2,84 x 1,42 m |
| Libre | Zeer gebruikelijk, in café, club en competitie | Minder gebruikelijk |
| Afstanden | Korter, ballen komen vaker bij elkaar | Langer, positiespel is lastiger |
| Meest gespeelde spelvorm | Libre | Driebanden |
Op het grote biljart zijn de afstanden groter en lopen de ballen sneller uit elkaar. Daarom zie je daar vooral driebanden en kader. Wie op het kleine biljart libre leert, heeft een goede basis voor alle andere spelvormen.
De hoekregel
Libre kent in het KNBB-reglement één beperking: liggen beide aanspeelballen samen in een hoek, dan mag je daar maar één carambole maken. Bij de volgende moet minstens één bal de hoek uit. Zo kun je niet eindeloos kleine stootjes maken in een hoek van de tafel.
Regels en fouten
Ook in libre gelden de algemene fouten, zoals een bal die van tafel springt of stoten met beide voeten van de grond. Die lees je op de pagina over carambole-spelregels. Voor wedstrijden kan het reglement extra beperkingen opleggen aan series in bepaalde situaties; de exacte regels staan in het wedstrijdreglement van de KNBB.
Bronnen: KNBB, reglementen carambole. Laatst gecontroleerd september 2026.